کتوزیس

کتوزیس

عارضهٔ کتوزیس یا استونمیا (Acetonemia) اختلالی است که طی ۶ هفتهٔ اول پس از زایش در گاوهای شیرده پرتولید به واسطهٔ کاهش غلظت گلوکز خون (Hypoglycemia)، افزایش اجسام کتونی، کاهش تولید شیر و کاهش سریع وزن حیوان مشخص می‌شود. سایر علائم عبارتنداز: بی‌اشتهایی، فعال نبودن شکمبه و یبوست، خمودگی، بی‌حالی، استشمام بوی استون از بازدم – ادرار و شیر و در حالت‌های حاد ممکن است حتی منجر به مرگ شود. کتوزیس در گاو‌های پرتولید شیرده از زایش سوم به بعد که تولید شیر افزایش می‌یابد بیشتر شایع است.

هنوز به طور قطعی مکانیزمی که منجر به بروز کتوزیس می‌شود مشخص نگردیده است اما به‌نظر می‌رسد که کاهش غلظت گلوکز خون و افزایش اجسام کتونی خون ناشی از مختل شدن متابولیسم کربوهیدرات‌ها، جهت تامین انرژی مورد نیاز برای تولید شیر بیشتر، علت اصلی آن باشد.

تشکیل شدن کتون‌ها (استون، استواستات و بتاهیدروکسی‌بوتریک‌اسید) یک فرآیند مستمر و عادی در بدن حیوانات نشخوارکننده است و کتون‌ها معمولا به عنوان منبع انرژی به‌وسیلهٔ بافت‌های بدن و ماهیچه‌های حرکتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. تولید اجسام کتونی به میزان زیاد (یا به اندازهٔ کافی مورد استفاده قرار کرفتن آن‌ها) ممکن است ناشی از تقاضای زیاد برای انرژی در هنگام گرسنگی، آبستنی (مسمومیت آبستنی در گوسفند) و یا در گاوهای شیرده پرتولید انتقال سریع چربی‌های ذخیره‌ای به‌واسطهٔ نیاز شدید انرژی باشد.

در حیوانات نشخوارکنندهٔ سالم اجسام کتونی توسط سلول‌های پوششی شکمبه، از اسید‌های چرب آزاد شکمبه و اساساً بوتیرات و همچنین اسید‌های‌آمینه و گلیسرول تولید می‌شوند. طی متابولیسم عادی اسید‌های چرب آزاد، این اسیدها تجزیه شده و به‌طور کامل مورد اکسیداسیون قرار گرفته و به آب و CO2 تبدیل شده و انرژی تولید می‌شود.

اسید پروپیونیک یکی از سه اسید چرب عمدهٔ تولید شده در شکمبه است که پس از جذب از طریق دیوارهٔ شکمبه، در کبد به گلوکز تبدیل و یا به صورت گلیکوژن دخیره می‌شود، که گلیکوژن هم می‌تواند به گلوکز تبدیل شده و مورد استفاده قرار گیرد. گلوکز پیش مادهٔ لاکتوز و منبع اصلی انرژی در گاو‌های شیرده می‌باشد. از این‌رو تولید ناکافی اسید پروپیونیک و یا سایر عواملی که منجر به کاهش گلوکز خون می‌شود، باعث می‌گردد که گاو برای تامین انرژی مورد نیاز خود از ذخایر چربی بدن استفاده کند.

در این حالت چربی ذخیره شده مورد تجزیه قرار گرفته و غلظت اسید‌های چرب در خون افزایش می‌یابد که این اسیدهای چرب برای تولید انرژی، ابتدا باید به استیل CoA با ۲ کربن تبدیل شوند و سپس استلیل CoA باید به اگزالواستات ۴ کربنه تبدیل شده و سیترات ۶ کربنه تولید شود. سیترات در سیکل کرپس مورد اکسیداسیون قرار گرفته و به آب و CO2 تبدبا و انرژی آزاد می‌شود. اما وقتی که متابولیسم کربوهیدرات‌ها مختل شود، به اندازهٔ کافی اگزالواستات وجود ندارد تا با استیل CoA ترکیب گردد و تولید انرژی نماید. در نتیجه استیل CoA به اجسام کتونی تبدیل شده و غلظت اجسام کتونی در خون افزایش می‌یابد. اجسام کتونی روی مغز اثر گذاشته و باعث کاهش اشتها و در نتیجه کاهش تولید و کاهش وزن حیوان می‌گردد.

در تجزیهٔ چربی‌ها و تولید اسیدهای چرب، هورمون‌های انسولین، هورمون رشد، هورمون محرکهٔ بخش قشری غدهٔ فوق کلیه (ACTH)، استروئیدهای فوق کلیوی و تیروکسین ممکن است نقش داشته باشند.

مصرف مواد سیلو شده که حاوی اسید بوتریک زیاد باشند، به دلیل تولید مقدار زیادی اجسام کتونی می‌تواند زمینه‌ساز یا شدید کنندهٔ کتوزیس باشد.

 

درمان کتوزیس:

لازمهٔ معالجهٔ کتوزیس، تامین گلوکز اضافی یا ترکیب شیمیایی دیگری است که به سرعت گلوکز تبدیل شود. این امر با تزریق وریدی گلوکز یا خوراندن مکمل‌های پروپیلن‌گلیکول یا پروپیونات سدیم عملی می‌شود. برای این منظور تزریق ۵۰۰ میلی‌لیتر گلوکز ۵۰٪ که غلظت گلوکز را به سرعت افزایش می‌دهد، موثر می‌باشد. همچنین مصرف مقدار ۰٫۲ تا ۰٫۵ کیلوگرم در روز (ترجیحاً دو بار در روز) از پروپیونات سدیم یا پروپیلن‌گلیکول توصیه می‌شود. خوراندن شکر یا ملاس هیچ تاثیری ندارد چون این ترکیبات توسط میکروارگانیسم‌های شکمبه به اسید‌های چرب فرار تبدیل می‌شوند. مصرف ۱۲ گرم نیاسین در روز به مدت یک‌هفته به گاو مبتلا به کتوزیس نیز توصیه می‌شود.

 

پیشگیری:

توصیه‌هایی جهت کاهش بروز کتوزیس به‌وسیلهٔ متعادل کردن مصرف غذا با نیازهای گاوهای پرتولید در خلال اوج تولید، عبارتند از:

  • جلوگیری از چاقی بیش از حد گاو در هنگام زایش
  • افزایش مصرف کنسانتره بعد از زایش، جهت تامین انرژی مورد نیاز و جلوگیری از تجزیهٔ سریع چربی‌ها
  • جلوگیری از تغییر ناگهانی جیره
  • تغذیهٔ گاوها با علوفه مرغوب و جلوگیری از مصرف مواد سیلو شدهٔ نامرغوب، که حاوی مقدار زیادی بوتریک است.
  • تامین پروتئین و مواد معدنی و ویتامین ها متناسب با احتیاجات دام
  • مصرف پروپیلن‌گلیکول یا پروپیونات سدیم در ۶ تا ۸ هفتهٔ اول پس از زایش در جیرهٔ گاوهایی که دارای سابقهٔ کتوزیس هستند.
  • مصرف نیاسین از ۲ هفته قبل از زایش به مقدار ۶ گرم در روز
  • مصرف حدود ۰٫۴۵ گرم مکمل چربی یا روغن در جیرهٔ غذایی روزانهٔ گاوهای پرتولید.

Add a Comment

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

error: Content is protected !!